FR EN DE
Gedenkboek

Een Gedenkboek ?

Het gedenkboek brengt expliciet de gevangenen van Breendonk in herinnering. Die bedoeling sluit volledig aan bij de opdracht die het fort van Breendonk in 1947 bij zijn erkenning als Nationaal Gedenkteken van de wetgever kreeg: “alle nuttige maatregelen te nemen opdat het aandenken van het Fort van Breendonk alsook van de gebeurtenissen die er plaats vonden, levendig blijven in de geest van de Natie, haar burgerzin aanwakkere en de vaderlandlievende opvoeding van de jeugd bevordere”. Het gedenkboek maakt de 3.600 personen die de gruwel van het Auffanglager Breendonk in de periode 1940-1944 ondergingen op een overzichtelijke manier kenbaar.

Wie is een gevangene van Breendonk ?

Wat de definiëring van een Breendonkgevangene betreft, is geopteerd voor een vrij algemeen criterium: iedereen die ooit tijdens de Duitse bezetting tussen 20 september 1940 en 3 september 1944 door de SS in het fort werd vastgehouden, is in het gedenkboek gecatalogeerd als Breendonk-gevangene. Niet alleen diegenen die weken of maanden de ontberingen van het kamp hebben moeten doorstaan worden vermeld maar ook zij die misschien slechts voor enkele uren in afwachting van een verder verhoor of transport in het fort werden opgesloten.

r werd geen rekening gehouden met de rol die sommige gevangenen zouden hebben gehad tijdens hun gevangenneming (kameroverste en andere). Ook wordt er geen morele beoordeling gemaakt - in het welomlijnde kader van deze studie - over de houding van sommige gevangenen tijdens of na hun gevangenneming. Dit betekent ook dat al degenen die op de lijst opgenomen werden niet noodzakelijk erkend werden als politiek gevangene (sommigen werden zelfs na de oorlog ter dood veroordeeld door het Belgisch gerecht.)

Methodologie

Duitse bronnen met betrekking tot het Auffanglager Breendonk zijn zeldzaam, documenten betreffende zijn gevangenen nog schaarser. De ontruiming van het fort in de zomer van 1944 heeft ook het lot van het archief bezegeld. Wanneer het plaatselijk verzet zich begin september 1944 meester maakt van het fort, treffen zij er nog slechts enkele wachtboeken en een map met dienstnota’s voor de kampbewakers aan.

De belangrijkste bron zijn de dossiers bewaard bij de Directie-generaal Oorlogsslachtoffers.  Deze overheidsdienst beschikt voor de meeste personen die in België tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn aangehouden, over een DDO-dossier (Dienst Documentatie en Opzoekingen). Hierin vindt de onderzoeker alle sporen terug die het bewijs leveren van een aanhouding en/of deportatie tijdens de bezetting van België. Daarnaast beheert DG Oorlogsslachtoffers ook de dossiers tot het bekomen van een statuut van nationale erkentelijkheid, toegekend aan burgers die zich tijdens de oorlog op vaderlandslievend vlak verdienstelijk hebben gemaakt.

Voor dit project consulteerden we 3.001 DDO’s en 2.494 PG’s.

In het archief van DG Oorlogsslachtoffers bevinden zich ook (kopies van) originele Duitse bronnen uit de bezettingsperiode:

Een tweede pijler van het archiefonderzoek zijn de dossiers van de Vreemdelingenpolitie, bewaard in het Algemeen Rijksarchief in Brussel. Deze administratieve dossiers bevatten inlichtingen over alle vreemdelingen die voor de oorlog – legaal of illegaal – een onderdak hebben gezocht in België. Veel gevangenen van Breendonk met buitenlandse roots hebben vaak geen aanvraag tot erkenning ingediend bij de Directie-generaal Oorlogsslachtoffers. De vreemdelingendossiers zijn dan ook vaak de enige bron die ons inlichtingen verschaffen over hun verhaal.

In totaal consulteerden we ca. 350 dossiers van buitenlandse Breendonkgevangenen.

Door de jaren heen heeft het Gedenkteken bronnen verzameld over de geschiedenis van het fort en zijn gevangenen.

elangrijk zijn de naoorlogse procesbundels van de rechtszaken tegen het gewezen kamppersoneel van Breendonk. Zij bevatten honderden pro justitia’s waarin de overlevenden kort na de feiten getuigen over de gruwel van het voormalige Duitse doorgangkamp.

Uitindelijk publiceren we in het gedenkboek twaalf velden:

De foto’s

Het gedenkboek wil de slachtoffers van het nazisme opnieuw een gezicht geven. Daarom ontsluit het voor 2.044 van de 3.589 Breendonkgevangenen een foto. Deze portretten, die meestal dateren uit de periode 1930-1950, staan gerangschikt op naam en in alfabetische volgorde.

Het grootste deel van de foto’s is afkomstig uit de archieven van de Directiegeneraal Oorlogsslachtoffers. Een unieke bron zijn ook de steekkaarten van het concentratiekamp van Buchenwald. Deze Häftlings-Personal-Karten, waarvan de originelen zich in de archieven van de International Tracing Service in Bad Arolsen bevinden, zijn in gekopieerde versie terug te vinden in de DDO-dossiers. Voor de gevangenen met buitenlandse roots zijn vooral de dossiers vande Vreemdelingenpolitie van belang. Voor de ontbrekende foto’s gingen we tot slot op zoek in de archieven van de oud-gevangenen of hun rechthebbenden, de fototheek van het Nationaal Gedenkteken van het Fort van Breendonk, van het Joods Museum voor Deportatie en Verzet en het Joods Museum van Belgie, van het CARCOB-DACOB en het Liberaal Archief, van de collecties van stadsarchieven en heemkundige kringen en eindelijk van publicaties zoals de naoorlogse memoires en getuigenissen van degevangenen van Breendonk en het boek ‘Helden en Martelaren. De gefusiljeerden’ (1947).

Praktische informatie :

Uitvoering : hardcover
4 kleurendruk
Lay-out en druk : DG-Com (Defensie)
Aantal bladzijden: 226
40 foto’s
Prijs: 25 euro

Inhoud :

Woord vooraf door minister van Defensie Pieter De Crem
In naam van de slachtoffers en oud-gevangenen door prof. em. Roger Coekelbergs
Dankwoord
Inleiding tot het gedenkboek : Duitse repressie in bezet België tijdens de Tweede Wereldoorlog door prof. em. Mark Van den Wijngaert
Algemene inleiding door Tine Jorissen
Methodologie en bronnen door Dimitri Roden
Namenlijst van de gevangenen van Breendonk (3589 namen)
De gezichten van de gevangenen van Breendonk (2044 foto’s)
Lijst met afkortingen
Beknopte bibliografie.

Actualiteit

Algemeen
Morgen
Vandaag
Gisteren

Bezoek aan het Gedenkteken

Wie zijn we
Het Gedenkteken
Geschiedenis
Virtueel bezoek (360°)
De kunstenaars

Frequently Asked Questions

Geschiedenis
Praktisch
Plan van het fort

Algemene inlichtingen

Openingsuren
Bereikbaarheid
Inkomprijzen
Begeleid bezoek
Restaurant
Fotograferen
Reglement van het bezoek

Leerkrachtenhoek

Inleiding
Praktische gegevens
Infrastructuur
De audiovisuele getuigenissen
Interactieve zaal
Gedenkboek
Plan van het parcours
Pedagogisch dossier
Seminaries
Bibliografie

Contacten en links

Guestbook
Contacteer ons
Links

Online reservering

Seminaries

Fototheek